Discussie schaliegas vertroebeld door winning in Amerika

juni 28, 2013

Bij de discussie over mogelijke winning van schaliegas in Nederland wordt vaak verwezen naar schaliegsaswinning in Amerika. Dat dit een ongelukkige vergelijking is, kwam helder naar voren tijdens de conferentie ”Schaliegas: kans of bedreiging?” op 21 juni in Hilversum. Ook zitten er onverwachte geopolitieke consequenties aan schaliegaswinning en de betekenis daarvan op de energiemix. Hoe dan ook: over 10 jaar is ons gas in Groningen op. Wat dan?

Dat er vaak naar Amerika gewezen wordt als het om schaliegsaswinning gaat, ligt voor de hand. Daar zijn al bijna een half miljoen putten geslagen voor die winning, dus de ervaring is behoorlijk. Maar die is niet te vertalen naar de Nederlandse situatie, zo werd duidelijk uit de voordracht van  René Peters van TNO. Een groot verschil met Nederland is dat diegene die in Amerika een stuk land bezit daarmee ook eigenaar is van de bodemschatten daaronder. Als er dan schaliegas onder je achtertuin is, kun je na enkele eenvoudige procedures met de winning ervan beginnen. Een soort wildwest in de schaliegaswinning was dan ook het gevolg. In Nederland is alles onder de grond in principe van de staat.

Eerst eens wat feiten: in Nederland zit schaliegas op veel plekken in de ondergrond in een laag van 30 tot 50 meter dik. Om dit te winnen, moet er horizontaal geboord worden (na een verticale put geboord te hebben) op een diepte van ongeveer vier kilometer. Om het gas uit het gesteente te krijgen, moet het gesteente gescheurd worden. Dit heet fracken. Fracken betekent dat er onder hoge druk (600-800 bar) water, zand en chemicaliën naar beneden gebracht wordt. Het water is nodig om de scheuren te maken, het zand is nodig om de scheuren open te houden en de chemicaliën zijn nodig om bijvoorbeeld mineralen op te lossen, bacteriën te doden en het zand oplosbaar te houden. Op de website http://fracfocus.org/ is de complete samenstelling van de chemicaliën te zien.

Zorgen

Van de totale hoeveelheid die in de ondergrond gespoten wordt, vormen de chemicaliën een halve procent. In absolute zin kan het toch om een behoorlijke hoeveelheid gaan. Het probleem van de schaliegaswinning in Amerika is dat de verplichte voorzorgsmaatregelen beperkt zijn evenals de controle op de naleving daarvan. Lang niet altijd was met cement een goede afdichting rondom de pijp gemaakt om lekkage te voorkomen en vaak werd het frackwater in open bassins opgevangen dat in een aantal gevallen is opengegaan.

In Europa zijn de ervaringen met schaliegaswinning erg beperkt, omdat alleen Polen en Engeland daarmee gestart zijn.

De zorgen over schaliegaswinning in Europa zijn nauwelijks vergelijkbaar met die in Amerika, omdat Europa veel dichter bevolkt is waardoor schaliegaswinning veel meer zichtbaar, en wellicht ook voelbaar en hoorbaar zal zijn. In Europa is de aandacht vooral gericht op het risico van chemische vervuiling, het vrijkomen van natuurlijke radioactiviteit en mogelijke lekkage naar ondergrondse waterlagen. In Nederland is die kans nauwelijks aanwezig, omdat het schaliegas in gesteente zit op ongeveer vier kilometer diepte en de waterlagen op ongeveer 300 meter diepte. Door permanente monitoring van de kwaliteit van het water zou een eventuele vervuiling direct gezien worden. Ook is het door nieuwe technologie mogelijk om permanent te meten hoe de scheuren zich vormen in het gesteente door fracking. Verder heeft Nederland een ruime ervaring met olie- en gaswinning en een zeer gedetailleerde kennis van de ondergrond. Dat is ook wel nodig, want door de vele natuurlijke breuken in de Nederlandse ondergrond, is het eventuele winnen van schaliegas maatwerk.

Overal

Schaliegas zit verspreid over de hele wereld. Het zit bijvoorbeeld in Amerika, Rusland, China, Zuid-Afrika, Canada, Brazilië en Argentinië. Er is tot nu toe niet off shore naar schaliegas gezocht, omdat die winning duurder is dan op het land. Het zit ook in Nederland, met name in Noord-Brabant, Midden-Nederland, Noord- en Zuid-Holland, Limburg, Oost-Groningen en Drenthe. De totale geschatte hoeveelheid schaliegas op de wereld is 204 TCM, oftewel 204 triljoen (duizend miljard) kubieke meter. Ter vergelijking: toen het Groningergasveld gevonden werd, was de voorraad 3 TCM. In Europa wordt de winbare hoeveelheid schaliegas op 13 TCM geschat.

In Nederland zijn de afgelopen ruim 50 jaar 5000 putten geboord voor conventionele gaswinning. Er is dus behoorlijk  wat ervaring op dat gebied.  Bij die gaswinning is afgelopen ruim 50 jaar bij ongeveer 200 putten fracking toegepast om het gas te winnen. Momenteel onderzoekt TNO, samen met andere internationale instituten, alternatieven voor fracking die kosteneffectief zijn. Daarbij gaat vooral de aandacht uit naar winningsmethoden zonder gebruik van chemicaliën.

Kennis

Een probleem bij de eventuele Nederlandse schaliegaswinning is dat na het fracken er één of twee jaar schaliegas gewonnen kan worden, waarna er weer “verhuisd” moet worden naar een volgend breukvlak. De boortorens voor het slaan van een put zijn ongeveer 30 meter hoog. Een ander probleem is dat nu eenmaal onbekend is wat we niet weten. Dankzij de ruime ervaring in Nederland op het gebied van olie- en gaswinning, weten we veel, maar wat weten we niet? Wat kunnen de effecten op lange termijn zijn? Ook in Amerika is dat nog niet bekend.

Hoe dan ook: in Nederland wordt als het gaat om alternatieve energiebronnen vooral gekeken naar zon en wind. Maar het waait niet altijd en ook de zon laat het regelmatig afweten. In die situaties zou schaliegas behulpzaam kunnen zijn mits de winning ervan veilig en onder controle is. Onder die voorwaarde zou het ook ingezet kunnen worden als ons aardgas over tien jaar op is.

Zie ook het artikel Winning schaliegas grote gevolgen op CO2-uitstoot en prijsvorming


Wat vindt u? Geef uw mening.