Burger heeft geen handelingsperspectief

Verder werd duidelijk dat bij overstromingen het handelingsperspectief voor de burger heel belangrijk is, maar dat die nu heel vaak ontbreekt of onduidelijk is. Dus wat moet een burger doen bij een overstroming? Eigenlijk is er niemand die dat nu weet. Momenteel lijkt het er op dat burgers bij een overstroming maar het beste thuis kunnen blijven op de eerste verdieping met warme dekens en voldoende drinkwater. Dan zou men tot de conclusie komen dat het toch wel erg handig zou zijn als de meterkasten op de eerste verdieping hadden gezeten i.p.v. in de kelderkast. Nu is het vaak zo dat wanneer er 20 centimeter water op straat staat, de elektriciteit in de woningen uitvalt.

Kortom, zowel de nutsvoorziening als bouwend Nederland zou zich meer de gedachte eigen mogen maken om de elektriciteit voortaan op de eerste verdieping in de huizen te laten binnenkomen in overstromingsgevoelige gebieden. En burgers zullen nooit zelf risicoreducerende maatregelen nemen als ze niet weten wat ze tegen een overstroming kunnen doen. Communicatie naar de burger zal in de meerlaagsveilig­heidsbenadering steeds belangrijker worden, maar is nu nog een onderbelicht gebied.

Evacuatie

Zeker is wel dat een grote evacuatie van de Randstad onmogelijk is bij een overstroming. Dit komt door de verdiepte ligging van snelwegen. Mensen komen gewoon niet weg. Een duidelijk handelingsperspectief voor de burger is er momenteel nog niet, laat staan dat er is nagedacht over hoe je dit moet communiceren. Overigens blijft het altijd zeer de vraag of de burger de aanwijzingen van de overheid zal opvolgen tijdens een (dreigende) overstroming.

Hoe dan ook: om overal in ons land een beschermingsnorm van 1: 100.000 te realiseren (zoals steeds vaker wordt bepleit), is slechts een extra bedrag nodig van vier miljard euro. Om een bank te redden, heeft de overheid dat geld wel direct beschikbaar….

Tot slot: als u een huis wilt kopen, vraag dan eens aan de makelaar op welke hoogte (NAP) het huis staat. Zeer grote kans dat de makelaar dat niet weet.

Het verslag lezen over de STOWA-studiedag over meerlaags veiligheid?  Ga naar: Meerlaags Veiligheid: een zoektocht naar de optimale mix

De meerlaagsveilig­heidsbenadering gaat uit van drie lagen om ons land te beveiligen tegen overstromingsrisico’s. Die drie lagen zijn: preventieve maatregelen zoals dijkversterking en rivierverruiming (laag 1), gevolgbeperkende maatregelen door ruimtelijke ordening of waterrobuust bouwen (laag 2) en rampenbeheersing en evacuatie (laag 3). In alle drie lagen kunnen maatregelen genomen worden. Op de studiedag werd duidelijk dat de kosteneffectiviteit van maatregelen en de optimale mix daarvan een heel grote rol zal spelen.

Volgens dagvoorzitter Patrick Poelmann, dijkgraaf van Hoogheemraadschap de Stichtse Rijnlanden en vicevoorzitter van de STOWA, zijn we nu bezig met een zoektocht naar de wijze waarop de meerlaagsveilig­heidsbenadering vorm gegeven kan worden. Hij benadrukte alvast één aspect: veel verdeelstations voor nutsvoorzieningen zitten op een lage plek in gebouwen. Als we bij overstromingen geen gas, water, licht en ICT hebben doordat de  verdeelstations onder water staan, is dat een ramp na de ramp.

Door de verdeelstations zo hoog te brengen dat ze door een overstroming niet bedreigd worden, herstelt de samenleving sneller na een overstroming. De nutsbedrijven zouden nu al kunnen beginnen met het kritisch kijken naar de overstromingsgevoeligheid van hun infrastructuur. De vitale infrastructuur zou zo ingericht moet worden dat het blijft werken bij een overstroming. Vreemd eigenlijk dat we daar in Nederland niet eerder naar gekeken hebben.

Ruimtelijke maatregelen

Kees Vlak zoomde vanuit het Deltadeelprogramma Nieuwbouw & Herstructurering (DPNH) in op de tweede laag (maatregelen in de ruimtelijke ordening). Het genoemde Deltadeelprogramma verkent hoe je met ruimtelijke maatregelen de gevolgen van een overstroming kunt beperken. Dit betekent dat bevoegde gezagen bij ruimtelijke ontwikkelingen de waterveiligheid en bijbehorende planvorming nadrukkelijk moeten meenemen, dus dat bij de locatiekeuze van woon- en werkgebieden ook goed gekeken wordt naar de waterveiligheid. En vitale en kwetsbare functies verdienen bijzondere aandacht.

Vanuit het DPNH wil men op korte termijn met de nutssector een afspraak maken over de locatie van de hoofdverdeelstations op nationale schaal. Daarnaast zal men in de regio zelf ook eens goed naar dit onderwerp moeten kijken. Ook zal het deelprogramma met voorstellen komen voor een aanpak waarbij gekeken wordt naar benodigde en beschikbare kennis, samenwerking tussen partijen en integratie van sectoren.

Proeftuinen

In het kader van het DPNH worden er vijf proeftuinen uitgevoerd die betrekking hebben op concrete woonwijken. Daaruit bleek onder meer dat wij in Nederland nog steeds de “goede gewoonte” hebben om dichtbevolkte gebieden een meter of drie onder NAP aan te leggen. Bij een proeftuin in Vianen bleek dat de woningen op het diepste punt zó snel wegspoelen bij een overstroming dat de hulpverlening dan niets meer kan uitrichten.

Een belangrijke les uit de proeftuinen is dat je zo vroeg mogelijk met alle betrokken partijen bij elkaar moet gaan zitten om een sterk ontwerp te krijgen. Dit lijkt een open deur, maar toepassing daarvan is allerminst de gewoonte. Vroeg bij elkaar zitten, bevordert de ideevorming en begrip voor elkaar. Verder is het visualiseren van ontwerpkeuzes van belang voor het aanscherpen van de discussie en het verduidelijken van modellen en theorieën.

Doorbraakvrije dijken

Behalve proeftuinen worden er ook diverse studies uitgevoerd en instrumentarium ontwikkeld in het kader van het DPNH. Doel hiervan is beslisinformatie aan te reiken voor besluitvorming op diverse schalen. Zo wordt er gekeken naar een methodiek die voorziet in een uniform afwegingsplatform voor risicobewuste ruimtelijke planning. Elementen hierin zijn onder meer de integratie en afweging van kansreducerende en gevolgreducerende maatregelen. Met de methodiek kan men de kosteneffectiviteit van maatregelen bepalen en vergelijken en de optimale mix van de maatregelen in alle lagen in beeld krijgen.

Tot slot was er aandacht voor de dijken die ons tegen overstromingen moeten beschermen. Dijkverhoging ligt in veel gebieden gevoelig en mag niet op veel draagvlak rekenen. Uit een studie van Kennis voor Klimaat en Deltares blijkt dat dijken niet zozeer hoger moeten, maar wel sterker. Ze moeten het water tot aan de kruin keren en daarna mogen ze zachtjes overlopen. Een gedoseerde overstroming is dan het gevolg waarbij er veel meer tijd is voor evacuatie. Daarom wordt er ook gepleit voor doorbraakvrije dijken op plekken waar dat nuttig is (grote kans op veel slachtoffers bij dijkdoorbraak). Bijvoorbeeld in de Betuwe en in Flevoland. Het grote verschil met conventionele dijken is dat die plotseling kunnen falen waarbij we niet weten waar en wanneer.

Meer lezen over ideeën die op deze dag naar boven kwamen? Lees Burger wordt vergeten bij meerlaags veiligheid

De workshop begon met een korte pitch van zes KRW-projecten die op verschillende wijzen aan dit onderwerp hebben gewerkt.  De pitchs gingen onder meer over het zuiveren van ziekenhuisafvalwater, Optimix, het Pharmafilter en PRIOMF. Allemaal zinnige projecten die zinvolle tussenresultaten opleveren (minder vervuiling van oppervlaktewater door probleemstoffen), maar nog vervolgonderzoek nodig hebben.

Maar waarom zouden we eigenlijk niet eens naar de bron van het probleem kijken? Bijvoorbeeld de half miljard plofkippen in Nederland die vol zitten met “medicijnen” die via de vleesconsumptie in het afvalwater komen. Of naar bepaalde medicijnen die een probleemstof vormen? Eén van de aanwezigen wist te vertellen dat het ook in Nederland populaire middel diclofenac in India in z’n geheel is vervangen door een alternatief dat minder belastend voor het milieu is.

Dit houdt mede verband met een hoog aantal dode gieren in India waarvan na onderzoek als doodsoorzaak diclofenac werd vastgesteld. Dit geneesmiddel werd veel toegepast in de veehouderij. In sommige gevallen werden de karkassen van dode runderen opgegeten door de gieren die na verloop van tijd last van hun nieren (chronische toxiciteit) kregen en stierven. Diclofenac is van analgetica het meest toxisch met effectconcentraties onder de 100 mg/l.

Bewustwording

Momenteel wordt er in Nederland bij de toelating van medicijnen niet gekeken naar de schadelijke effecten voor het milieu. Kortom: we lijken in Nederland nog helemaal aan het begin te staan van deze manier van kijken. Op de workshop werd dan ook gesteld dan het werken aan bronreducerende maatregelen een totaal andere manier van denken en werken vergt. En met andere partijen, bijvoorbeeld met de farmaceutische industrie. Welke waterbeheerder heeft contact hierover met die industrie?

Duidelijk werd in de workshop dat de hele keten dan bij elkaar moet gaan zitten. Op het gebied van bewustwording is nog een hele weg te gaan. En je moet dit niet alleen op nationale schaal aanpakken, maar ook op Europese schaal.

De KRW-Verkenner is een analyse-instrument waarmee je de effecten van KRW-maatregelen kunt doorrekenen op de ecologische en chemische kwaliteit van water. Het instrument kan op verschillende momenten in het beleidsproces worden ingezet en kan bijvoorbeeld worden toegepast bij de KRW-Stroomgebiedsbeheersplannen. Het instrument is al een aantal jaar “op de markt” en er is al gebruikerservaring mee opgedaan. Het instrument kan helpen om onze waterkwaliteit op orde te krijgen, maar het heeft zo z’n beperkingen.

Het doel van de landelijke pilot was het verkennen van potentiële maatregelen voor een betere waterkwaliteit. Daar zijn vijf kwantificeerbare maatregelen uitgekomen:

-      Terugdringen van fosfaatuitspoeling

-      Toepassing puridrain (stikstof, klei)

-      Dieper wortelen, beten benutten (gras)

-      Inzet stikstof vanggewassen

-      Lekken dichten in nutriëntenkringlopen

Bij de praktische toepassing blijkt dat succes voor een groot deel afhankelijk is van het percentage boeren dat de maatregelen toepast.  Met de KRW-Verkenner “in de hand” heb je wel een concreet iets waarmee je het gesprek met de boeren makkelijker aan kunt gaan. Het levert immers inzicht op in de effecten van maatregelen. Veel boeren blijken in principe wel geïnteresseerd te zijn, als het maar niet te ingewikkeld toe te passen is en hun imago kan verbeteren.

Wat kun je er mee?

Centrale vraag is nu: welke kennis levert de KRW-Verkenner nu op (a) en wat kun je er mee (b)? Uit de aanwezigen kwamen de volgende antwoorden;

a:

-      effecten op lokaal niveau berekenen

-      congruent beeld van de effecten in verschillende waterlichamen

-      inzicht in knelpunten

-      inzicht in effectiviteit van maatregelen

-      bundelt kennis op het gebied van beleidsbeslissing

-      helpt bij het kiezen van maatregelen

-      overzicht van beschikbare maatregelen

-      het geeft aan hoever je van je doel af zit

En dan de antwoorden op b:

-      volgen en sturen

-      kiezen

-      monitoren

-      de vervuiler laten betalen

-      stimuleren om maatregelen te nemen

-      draagvlak creëren

-      communiceren

-      overtuigen

-      duidelijkheid creëren

-      verbazen

-      in beeld krijgen wat je nog niet weet

-      prioriteren

Uit de praktijk komt het beeld naar voren dat boeren helemaal geen probleem ervaren met de waterkwaliteit. Als waterbeheerder kun je dit beantwoorden door je systeemkennis en door de effecten van maatregelen te laten zien via de KRW-Verkenner. Wat voor de boeren een kleine reststof is, kan een groot verschil betekenen in de waterkwaliteit. Het instrument is geschikt om maatregelen  te evalueren en om te communiceren over de effectiviteit van maatregelen.

In relatie tot een Volg- en Stuursysteem (VSS) kun je het VSS zien als een diagnosesysteem en de KRW-Verkenner als een prognosesysteem. Probleem blijft echter wel dat de uitkomsten van de KRW-Verkenner zeer afhankelijk zijn van wat je er in stopt.

Hij maakte duidelijk dat wanneer de uitstoot van CO-2 en andere broeikasgassen niet binnen 30 à 40 jaar wereldwijd met ongeveer 80 procent wordt teruggebracht de wereldtemperatuur zal stijgen met naar schatting tussen de 3 tot 6 graden in 2100. Een gemiddelde zomertemperatuur van 16,1 graad (in de periode 1976 – 2005) wordt dan gemiddeld 22 graden in het jaar 2100 in het W+-scenario.

Dit zal onder meer betekenen dat we dan waarschijnlijk 44 nachten per jaar slecht slapen vanwege de hitte die ’s nachts onvoldoende verdwijnt. Ook zal dat leiden tot het sneller smelten van de ijskappen dan voorzien, wat tot een extra zeespiegelstijging zal leiden: minimaal één meter per 100 jaar.

“Meer dan twee graden wereldwijde temperatuurstijging zal lijden tot grote wereldwijde schade, grootschalige bosbranden, misoogsten, overstromingen en verlies van ecosystemen en dientengevolge tot internationale politieke conflicten.”

Temperatuurstijging

Hij wees er op dat de wereldtemperatuur de afgelopen dertig jaar met 0.15 tot 0,20 graden Celsius per tien jaar is gestegen, precies zoals 30 jaar geleden werd aangegeven. Een precies lineair stijgende lijn. “Er is geen econoom die zo’n lijn durft te voorspellen over 30 jaar.” In Nederland is er ook een duidelijke trend tot nu toe: de koude jaren zijn minder koud, de warme jaren worden wat warmer.

Verder wordt het alsmaar duidelijker dat de uitstoot van broeikasgassen de belangrijkste oorzaak is van de temperatuurstijging en dat de zekerheid in de klimaatwetenschap  verder is toegenomen, “omdat het effect van broeikasgassen op de gemiddelde temperatuur inmiddels langs vijf verschillende, onafhankelijke, wetenschappelijke lijnen is aangetoond.”

Klimaatadaptatie

Wat hieraan te doen op het vlak van klimaatadaptatie?

Puur wetenschappelijk gezien is het antwoord redelijk simpel: experimenten doen en effecten meten. In Rotterdam is er bijvoorbeeld met een bakfiets vol meetapparatuur  rondgereden om temperatuurverschillen te meten en welk effect de omgeving daarop heeft. Daaruit bleek onder meer dat bomen meer verkoelen dan oppervlaktewater.

Volgens Vellinga is innovatie enorm belangrijk om ons teweer te stellen tegen de gevolgen van klimaatverandering en om de kosten van klimaataanpassing naar beneden te brengen. Voorbeelden daarvan in de stad zijn:

• Warmte- en koudeopslag

• Groene en reflecterende daken

• Nieuwe bouwmaterialen, nieuwe bouwwijzen en nieuwe inrichting van woonwijken;

• Waterpleinen en waterstraten

“En wat we ook niet moeten vergeten is dat over 30 jaar het stadsleven er sowieso anders zal uitzien dan nu het geval is.”

Gemalen kosten in de regel veel geld en worden gebouwd om lange tijd mee te gaan. Eenmaal bij het ontwerp gekozen oplossingen, zijn later niet altijd makkelijk en goedkoop te veranderen. Gevolg: dagelijks komen er nog veel vissen om in gemalen en dit zal slechts langzaam veranderen als de huidige trend zich voortzet. Het nationaal beleid om gemalen visveilig te maken, brengen de waterbeheerders maar langzaam in praktijk, ook bij nieuwbouw.

Maar het probleem is niet zo moeilijk oplosbaar als vaak gedacht wordt. Zo bleek tijdens de workshop Vissen zwemmen heen en weer op de Watermozaiekdag op 12 december 2012. In een groepje van zes waterprofessionals werd stevig nagedacht over een praktijkgerichte oplossing. De casus bestond uit een bepaald poldergemaal dat in Friesland water uit de polder naar de boezem uitslaat. Geen vis in de buurt van het gemaal overleeft het als die aanslaat. Ook de kleintjes leggen het loodje. De pomp is de voornaamste boosdoener. Het gemaal wordt geacht nog zo’n 20 tot 30 jaar mee te kunnen gaan, vervanging van de pomp vergt veel werk en is duur.

Hoe visveilig te maken?

Wat te doen om het gemaal visveilig te maken? Deze uitdagende vraag bleek na een uurtje doordenken en kennisuitwisseling niet zo heel moeilijk te beantwoorden. Voornaamste les: even de koppen bij elkaar steken in een brainstormsessie en de oplossing dient zich aan.

De randvoorwaarden zijn dat het gemaal een peilverschil van 60 tot 70 centimeter moet overbruggen. Ook mag er wel vis uit de polder de boezem in, maar niet meer terug. Wetterskip Fryslân heeft eerder bij het gemaal felle lampen onder water geplaatst ter afschrikking, maar dit heeft geen effect. Probleem is dat één of andere viswerende oplossing alleen maar werkt als de vissen een alternatief krijgen aangeboden. Een combinatie van maatregelen dus, waarvan de realisatie van een bypass er één kan zijn. Maar hoe moet die er dan uitzien?

Combinatie van maatregelen

Een mechanische viswering kan bijvoorbeeld een rooster in een bepaalde hoek zijn, maar die moet dan wel dagelijks worden gereinigd om verstopping te voorkomen. Wetterskip Fryslân denkt aan de plaatsing van verticale stalen veren op de bodem waar vissen niet graag tussendoor zwemmen. Momenteel blijkt dat veel kleine vissen het water in het gemaal gebruiken als schuilgelegenheid. Om te voorkomen dat die er allemaal aangaan als het gemaal aanslaat, wordt er over gedacht om eerst enkele minuten “de verkeerde kant” op te malen.

Kortom, na enige doorpraten, blijkt dat de oplossing gevonden moet worden in een combinatie van viswering en een bypass. Dat laatste moet een trapachtige geul worden waar de vissen tegen de stroom in zwemmen. Gelukkig is daar ruimte voor. Om te voorkomen dat de vis vanuit de boezem ooit nog eens terugkomt in de polder, komt er achter het gemaal een extra peilvak waar de vis via de bovenkant er uit kan of via een eenzijdige klep onderin.

Resultaatverplichting

Moet het Wetterskip de meest effectieve oplossing zelf helemaal uitdenken? Nee, besluit de groep. Het Wetterskip stelt randvoorwaarden, er wordt aanbesteed met een resultaatverplichting.

Diegene die de oplossing wil realiseren, moet antwoord kunnen geven op de volgende vragen:

-      Heb je een oplossing voor de pomp?

-      Heb je een oplossing voor de viswering?

-      Heb je een oplossing voor de bypass?

-      Heb je een oplossing voor beheer en onderhoud?

-      Heb je een oplossing voor de monitoringvoorziening?

Wat dus gewenst wordt, is dus een turnkey oplossing die gemonitord wordt door een onafhankelijke instantie. De aannemer zal hier niet erg blij mee zijn, wat de prijs zal verhogen, maar dit wordt geaccepteerd.  Onbekend is nu natuurlijk wat het prijskaartje van de aannemer zal zijn, maar er is nu een goede oplossing beschikbaar.

Wat voor alle bedreigde dieren geldt, geldt ook hier. Vissen hebben geen stem (letterlijk en figuurlijk); als niemand voor deze dieren in de bres springt, hebben ze te lijden onder menselijk handelen. Al in 2010 is in Den Haag bepaald dat visonvriendelijke gemalen niet meer mogen, maar deze beleidslijn wordt nog niet overal opgevolgd.

Van Lambaart was spreker op Derde Nationale Deltacongres op 1 november in Rotterdam. In de wereld van de grote theaterproducties draait het om het koppelen van creativiteit aan zakelijk ondernemerschap. Die wereld richt zich op de gemiddelde Nederlander. Hoe bereik je die? Uitgangspunt hierbij is dat je dit altijd vanuit de Nederlandse insteek en cultuur moet doen. “Belangrijk is visie, draagvlak en betrokkenheid. En denk altijd vanuit de ontvanger.”

Volgens hem moet de watersector zich realiseren dat het huidige medialandschap enorm versnipperd is. Kon je vroeger bij een grote theaterproductie nog volstaan met één enkel interview om voldoende aandacht voor de productie te krijgen, tegenwoordig moet je je op vele media tegelijkertijd richten: radio, tv, kranten, tijdschriften, Facebook, twitter, LinkedIn en tegenwoordig zelfs Instagram, een soort twitter voor foto’s. “Om 100.000 bezoekers te krijgen, heb je nu 1 miljoen berichten in de Nederlandse media nodig.”

Hij somde enkele punten op die volgens hem belangrijk zijn voor een geslaagde communicatie:

-        Begin op tijd

-        Creëer een persoonlijke band met het product of de materie

-        Benader mensen vanuit hun individuele interesse en niet vanuit een algemeen belang

-        Wees authentiek, ad rem en betrokken

-        Emotie is cruciaal voor blijvende communicatie

-        De overheid is tegenwoordig “verdacht”, het publiek gelooft niet alles zomaar van de overheid

-        Neem de gemiddelde Nederlander serieus

-        Bij een meerjarenproductie is een meerjarenstrategie nodig

“Wat essentieel is, is het aspect vertrouwen zodat mensen geld voor een kaartje uitgeven. Bij het uitdragen van de boodschap in de watersector moet het gevoel zijn: Nederland is een land om trots op te zijn en om trots op te blijven. Het Deltaprogramma speelt een heel belangrijke rol hierin.”

In de afgelopen periode zijn er 42 schepen uitgerust met de zogenaamde ‘pulskor’. Dat is een visnet dat net boven de zeebodem ‘zweeft’ en met kleine elektrische ‘prikkels’ de vissen op de bodem laat schrikken waardoor ze in het net belanden. Deze manier van vissen zorgt voor veel minder bodemberoering en bijvangst. Daarnaast kost het vissen met dit vistuig veel minder brandstof. Volgens Europese regelgeving is er een verbod op elektronisch vissen, maar er zijn enkele  uitzonderingen, zoals het vissen met een pulskor. Er zijn de afgelopen tijd veel aanvragen gedaan voor de aanschaf van zo’n innovatief vistuig. Deze kunnen nu in behandeling genomen worden als het Europees Parlement met het akkoord instemt.

Europese visserijministers hebben ook een akkoord bereikt over de voorwaarden voor steun voor de visserijsector. De voorwaarden gelden voor het nieuwe Europees Fonds voor Maritieme Zaken en Visserij.  Het fonds is bedoeld voor investeringen in innovatie en duurzaamheid. Deze steun moet leiden tot een economisch gezonde sector en duurzame visserij. Het uitbannen van onnodige bijvangst heeft daarbij prioriteit.

Hoe lang deze crisis zal duren, weet niemand.

De gedachte dat het na de crisis weer zal worden “als vanouds” roept het beeld op van de bekende struisvogel die zijn kop…. etc.

Veel realistischer is de gedachte dat “het nooit meer zal worden als vroeger”.

Wat gaat er dan veranderen?

Naar mijn idee zal iedereen ten diepste uitgedaagd worden op zijn persoonlijke kwaliteiten en intenties. Status, ervaring, studie, boekenwijsheid en iets uitmuntend kunnen uitrekenen tot drie cijfers achter de komma, zullen veel minder gewicht in de schaal leggen.

Wat veel meer zal gaan tellen, zijn persoonlijke eigenschappen en motieven van waaruit je iets doet. Iets doen omdat je er geld mee verdient en omdat je het leuk vindt of goed kan, is lange tijd een logische en geaccepteerde verklaring geweest. Maar het is ook een verklaring waarin elementen als egocentrisme en niet verder kijken dan de neus lang is, in doorklinken.

Eigenschappen

Om welke eigenschappen gaat het dan wel?

De “Delftse benadering” heeft ons veel goeds opgeleverd. We leven in de veiligste delta van de wereld.

Dat we die benadering zouden moeten handhaven, klinkt door in de voorstellen van het Topteam Water. Hans Huis in ’t Veld, voorzitter van dat team, legde op 19 juni tijdens Liquid of life in Utrecht nog eens uit waar “zijn” team op wil afkoersen. Die koers past naadloos in de “Delftse benadering”. De vraag hoe je de mensen in dit land meekrijgt en hoe innovaties ingebed worden in de maatschappij werden niet goed beantwoord. Innovaties zijn pas innovaties als ze worden uitgevoerd en dat is niet alleen een kwestie van kassa, zoals Huis in ’t Veld veronderstelt.

Maar het gaat nog verder. Niet alleen de maatschappelijke inbreng moet onlosmakelijk onderdeel zijn van de benadering, maar vooral ook vanuit innerlijke betrokkenheid de wil en het bewustzijn om maatschappelijk relevante en maatschappelijk gedragen oplossingen te bereiken.  Dit gaat veel meer in de richting van bewustzijn, openheid, spiritualiteit, verbinding en persoonlijke motivatie. Begrippen die zich niet makkelijk laten verenigen met de rekenmachine en modellen. Maar wel… een mooie uitdaging in het vizier brengen.

Maar in de loop van 2011 begon de ernst van de  financiële consequenties bij de waterschappen door te dringen. Temeer daar eind 2011 de contouren van de wet Houdbare Overheidsfinanciën (de wet HOF) zich begonnen af te tekenen. Daarover straks meer. Eerst de financiële consequenties van het BAW voor de waterschappen.
Vanaf 2020 moet jaarlijks 750 miljoen euro worden bespaard in het waterbeheer, een besparing van zo’n 15 procent. Daarvan nemen de Waterschappen en gemeenten gezamenlijk 380 miljoen voor hun rekening.
Daar komt bij dat de waterschappen ingevolge het BAW meteen 100 miljoen euro zijn gaan betalen in het kader van het Hoogwaterbeschermingsprogramma (HWBP). Dit bedrag loopt op van 150 miljoen in 2014 tot 200 miljoen euro jaarlijks vanaf 2015. In deze bedragen is 19 miljoen bestemd voor de overdracht van de muskus- en beverrattenbestrijding.

Addertjes

Als je bedenkt dat met het watersysteembeheer jaarlijks 1,1 miljard is gemoeid, is duidelijk dat  200 miljoen euro een aanzienlijk opgave inhoudt. Bovendien zit er nog een adder onder het gras. In een bijlage bij het BAW heeft het rijk z’n aandeel tot 2020 gegarandeerd. En daarna? Kennelijk geldt hier vooralsnog wie dan leeft wie dan zorgt: een adagium waar de waterschappen zich juist altijd verre van hebben gehouden.
En er zit nóg een adder onder het gras. Door het grote beslag van het HWBP op de financiën van de waterschappen, is er nog maar beperkte ruimte beschikbaar voor andere investeringen (ruwweg slechts 120-130 miljoen per jaar voor alle waterschappen gezamenlijk). Dit kan wel eens moeilijk uit te leggen zijn aan de burger.

Gespaard geld geïnvesteerd? U krijgt een boete!

En dan komt het rijk nu met de wet HOF op de proppen die juist contraproductief uitpakt als decentrale overheden hun gespaarde geld willen investeren. Volgens het huidige voorstel krijgen ze dan een boete, terwijl ze juist zo braaf hebben gespaard. Het gaat om een wetsvoorstel waarmee het rijk invulling wil geven aan het aangescherpte Stabiliteits- en Groeipact. Het kabinet wil afspraken daarover vastleggen in de wet HOF. De bedoeling is dat die wet in 2013 ingaat.
Ook de decentrale overheden moeten zich aan het Stabiliteits- en Groeipact houden, omdat zij ook meetellen voor het begrotingstekort. Maar het wetsvoorstel gaat er van uit dat decentrale overheden (die een baten-lastenstelsel hanteren) een boete krijgen wanneer ze een investering doen met geld waarvoor ze gespaard hebben. De logica is immers dat wanneer je op deze manier een investering doet, dit bij de schuld wordt opgeteld. Gevolg: decentrale overheden zullen wel twee keer nadenken voor ze hun gespaarde centjes gaan investeren. En dit terwijl de wateropgave juist om veel doortastendheid en investeringen vraagt. Voor de waterschappen heeft het dankzij het wetsvoorstel dan ook geen zin om te sparen voor de verplichtingen vanaf 2015 en 2020. Vasthouden aan het wetsvoorstel zou dan ook wel eens contraproductief voor het rijk kunnen uitpakken. Maar ook voor de waterschappen die er van beschuldigd kunnen worden te weinig investeringen te doen.

Straks weer bestaansrechtdiscussie

Hoe dan ook: de financiële vooruitzichten van de waterschappen zijn ronduit zorgwekkend. De vergaande financiële toezegging van de waterschappen in het BAW zouden wel eens als een harde boemerang kunnen terugkeren als blijkt dat de waterschappen die toezegging niet gestand kunnen doen, onder meer door een groot maatschappelijk verzet tegen de noodzakelijke verhoging van de waterschapstarieven. Het was misschien slim van de waterschappen om via het BAW vergaande financiële toezeggingen te doen om verlost te worden van de bestaansrechtdiscussie, maar als straks blijkt dat de waterschappen hun verplichtingen niet na kunnen komen, komt die discussie opnieuw terug, hard als een boemerang.