Visveilig gemaal in een uurtje ontworpen

december 17, 2012

Nog steeds komen er veel vissen om in gemalen. Veel pompen en vijzels in gemalen zijn niet bepaald visvriendelijk.  Er is kennis genoeg over het visveilig maken van gemalen, maar toepassing daarvan blijft regelmatig uit. Waarom? Heeft dit onderwerp wel de aandacht die het verdient uit ethische overwegingen en uit het voornemen om te voldoen aan wettelijke voorschriften?

 

Gemalen kosten in de regel veel geld en worden gebouwd om lange tijd mee te gaan. Eenmaal bij het ontwerp gekozen oplossingen, zijn later niet altijd makkelijk en goedkoop te veranderen. Gevolg: dagelijks komen er nog veel vissen om in gemalen en dit zal slechts langzaam veranderen als de huidige trend zich voortzet. Het nationaal beleid om gemalen visveilig te maken, brengen de waterbeheerders maar langzaam in praktijk, ook bij nieuwbouw.

Maar het probleem is niet zo moeilijk oplosbaar als vaak gedacht wordt. Zo bleek tijdens de workshop Vissen zwemmen heen en weer op de Watermozaiekdag op 12 december 2012. In een groepje van zes waterprofessionals werd stevig nagedacht over een praktijkgerichte oplossing. De casus bestond uit een bepaald poldergemaal dat in Friesland water uit de polder naar de boezem uitslaat. Geen vis in de buurt van het gemaal overleeft het als die aanslaat. Ook de kleintjes leggen het loodje. De pomp is de voornaamste boosdoener. Het gemaal wordt geacht nog zo’n 20 tot 30 jaar mee te kunnen gaan, vervanging van de pomp vergt veel werk en is duur.

Hoe visveilig te maken?

Wat te doen om het gemaal visveilig te maken? Deze uitdagende vraag bleek na een uurtje doordenken en kennisuitwisseling niet zo heel moeilijk te beantwoorden. Voornaamste les: even de koppen bij elkaar steken in een brainstormsessie en de oplossing dient zich aan.

De randvoorwaarden zijn dat het gemaal een peilverschil van 60 tot 70 centimeter moet overbruggen. Ook mag er wel vis uit de polder de boezem in, maar niet meer terug. Wetterskip Fryslân heeft eerder bij het gemaal felle lampen onder water geplaatst ter afschrikking, maar dit heeft geen effect. Probleem is dat één of andere viswerende oplossing alleen maar werkt als de vissen een alternatief krijgen aangeboden. Een combinatie van maatregelen dus, waarvan de realisatie van een bypass er één kan zijn. Maar hoe moet die er dan uitzien?

Combinatie van maatregelen

Een mechanische viswering kan bijvoorbeeld een rooster in een bepaalde hoek zijn, maar die moet dan wel dagelijks worden gereinigd om verstopping te voorkomen. Wetterskip Fryslân denkt aan de plaatsing van verticale stalen veren op de bodem waar vissen niet graag tussendoor zwemmen. Momenteel blijkt dat veel kleine vissen het water in het gemaal gebruiken als schuilgelegenheid. Om te voorkomen dat die er allemaal aangaan als het gemaal aanslaat, wordt er over gedacht om eerst enkele minuten “de verkeerde kant” op te malen.

Kortom, na enige doorpraten, blijkt dat de oplossing gevonden moet worden in een combinatie van viswering en een bypass. Dat laatste moet een trapachtige geul worden waar de vissen tegen de stroom in zwemmen. Gelukkig is daar ruimte voor. Om te voorkomen dat de vis vanuit de boezem ooit nog eens terugkomt in de polder, komt er achter het gemaal een extra peilvak waar de vis via de bovenkant er uit kan of via een eenzijdige klep onderin.

Resultaatverplichting

Moet het Wetterskip de meest effectieve oplossing zelf helemaal uitdenken? Nee, besluit de groep. Het Wetterskip stelt randvoorwaarden, er wordt aanbesteed met een resultaatverplichting.

Diegene die de oplossing wil realiseren, moet antwoord kunnen geven op de volgende vragen:

-      Heb je een oplossing voor de pomp?

-      Heb je een oplossing voor de viswering?

-      Heb je een oplossing voor de bypass?

-      Heb je een oplossing voor beheer en onderhoud?

-      Heb je een oplossing voor de monitoringvoorziening?

Wat dus gewenst wordt, is dus een turnkey oplossing die gemonitord wordt door een onafhankelijke instantie. De aannemer zal hier niet erg blij mee zijn, wat de prijs zal verhogen, maar dit wordt geaccepteerd.  Onbekend is nu natuurlijk wat het prijskaartje van de aannemer zal zijn, maar er is nu een goede oplossing beschikbaar.

Wat voor alle bedreigde dieren geldt, geldt ook hier. Vissen hebben geen stem (letterlijk en figuurlijk); als niemand voor deze dieren in de bres springt, hebben ze te lijden onder menselijk handelen. Al in 2010 is in Den Haag bepaald dat visonvriendelijke gemalen niet meer mogen, maar deze beleidslijn wordt nog niet overal opgevolgd.

 


Comments are closed.